Cerkiew św. Marii Magdaleny perłą praskiej architektury

W drugiej połowie XIX wieku na prośby prawosławnej ludności zamieszkującej praską część miasta wybudowana została Warszawska Katedra Metropolitalna p.w. św. równej Apostołom Marii Magdaleny. Dziś przyjrzymy się tej wyjątkowej perle architektury na Pradze.

Cerkiew na Pradze była pierwszą samodzielnie stojącą prawosławną świątynią Warszawy. Jej budowniczy mieli zatem okazję na artystyczne rozwinięcie skrzydeł budowniczych i to dzięki nim, do dziś ta budowla należy do prawdziwych pereł architektury Warszawy.

Nie dziwi, że odwiedzający Warszawę w 1876 r. Fritz Wernicki pisał: „Do najpiękniejszych należy tylko jedyny oryginalny Kościół grecki, który znajduje się na Pradze pośród zieleni parkowej prawobrzeżnej Warszawy. W nim dopiero możemy nasycić oko najczystszym, najprawdziwszym, najpiękniejszym stylem bizantyjsko-rosyjskim. Jego klasycznym wzorem pozostaje nadal Hagia Soplna w Konstantynopolu. Swobodnie i majestatycznie wznosząca się ku niebu płaska kopuła jest jednak przez Rosjan przekształcona w podobne do cebuli głowice i szpiczaste wierzchołki. Wrażenie pełne godności i powagi ulega tu zmianom pod wpływem zamiłowania do ozdób i wspaniałej dekoracji, ale ekspresja ich jest równie silna chociaż całkowicie odmienna”.

Świątynia zbudowana jest na planie greckiego krzyża orientowanego ołtarzem na wschód z nieco wydłużoną nawą główną. Uwieńczona jest czterospadowym dachem o falistym, półokrągłym kształcie. Ukoronowaniem poszycia jest pięć kopuł umieszczonych na wysokich oktagonalnych (ośmiobocznych) barabanach, z których zachodnie pełnią funkcję dzwonnicy. W zachodnich barabanach umieszczono 9 dzwonów odlanych w Westfalii. Ponad kopułami unoszą się sześcioramienne krzyże.

Do końca XIX w. w cerkwi prowadzono prace zdobnicze. Złoceniami (kopuł i ikonostasu) zajmował się Sieriebriakow. Plany ikonografii oraz same freski wykonali akademicy: Wasiliew i Winogradow. W ołtarzowej absydzie umieszczono zachowany do dziś jedyny fresk Wasiliewa „Ostatnia Wieczerza”, nad którą widnieje postać Boga Ojca. Pozostałe 27 fresków wykonał Winogradow: Proroków: Mojżesza, Dawida, Izaaka i Eliasza w bębnie głównej kopuły stojących niejako na słowach Modlitwy Pańskiej „Ojcze nasz”, nieco niżej w żaglach wizerunki czterech Ewangelistów, na ścianie zachodniej, nad wejściem, ikona Bogurodzicy typu „Znamienije”, a po bokach nad oknami św. równi Apostołom cesarz Konstantyn Wielki i Włodzimierz Kijowski, na ścianach nad arkadami św. Apostołowie: Jakub, Filip, Bartłomiej, Tomasz, Jakub, Szymon i Tadeusz, na bocznych ścianach świeci: Bazyli Wielki, Grzegorz Teolog, Jan Chryzostom, Mikołaj Cudotwórca, Sergiusz z Radoneża oraz św. biskupi: Piotr, Aleksy i Jonasz. Naczynia liturgiczne, między innymi z czystego srebra, wykonał Sazikow.

Głównym elementem wystroju wnętrza jest pozłacany ikonostas. Zachował się on w prawie niezmienionej formie. Ikony do niego wykonał również Wasiljew. Wszystkie ikony mają ponad dwa metry wysokości. W centrum drugiego rzędu ikonostasu widzimy ikonę Ostatniej Wieczerzy w otoczeniu ikon wielkich świat, po prawej: Bożego Narodzenia i Chrztu Pańskiego, po lewej: Narodzin Przenajświętszej Bogurodzicy i Jej Zaśnięcia. Ostatni rząd ikonostasu stanowi ikona Św. Trójcy tzw. nowotestamentowej, asystowana przez przedstawienia Zmartwychwstania i Wniebowstąpienia Chrystusowego. Całość wieńczy krzyż.

W 1871 r. oddano do użytku dwukondygnacyjny budynek parafialny, obecną siedzibę zwierzchników Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego (najstarszą jego część z wejściem ozdobionym dwoma prostokątnymi kolumnami). Zamieszkiwał w nim kler parafii: proboszcz, diakon i dwóch psalmistów. W budynku odbywały się coniedzielne spotkania z wiernymi, próby chórów i lekcje katechezy.

W czasie II wojny światowej na skutek bombardowania zniszczona została lewa strona katedry, a podczas Powstania Warszawskiego spłonęła główna kopuła. W latach 1969 – 1970 cerkiew poddano konserwacji, przywracając i częściowo rekonstruując pierwotną dekorację ścienną wnętrza.

Obecnie cerkiew p.w. Św. Marii Magdaleny jest katedrą metropolitalną, najważniejszą świątynią prawosławną w Polsce i jedną z najważniejszych w Powszechnym Kościele Prawosławnym. Jest trzynastą w hierarchii świątynią katedralną, gdyż Kościół Prawosławny w Polsce jako trzynasty otrzymał autokefalię (statut oznaczający brak odpowiedzialności głowy kościoła przez innym hierarchą o wyższej randze).

JK

Dodaj komentarz

Bądź pierwszy!

Powiadom o
avatar